Iran Strait Of Hormuz Toll : जागतिक ऊर्जा आणि व्यापार व्यवस्थेला हादरा देणारी मोठी घडामोड घडली आहे. मध्यपूर्वेतील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या काही जहाजांकडून तब्बल 2 मिलियन डॉलर (सुमारे ₹18–19 कोटी) इतका ट्रान्झिट शुल्क आकारण्यास सुरुवात केली आहे. हा निर्णय अमेरिके-इस्रायल-इराण युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर घेतला गेल्याचे सांगितले जात आहे.
इराणच्या संसदेत राष्ट्रीय सुरक्षा समितीचे सदस्य अलाउद्दीन बोरोउजर्दी यांनी सरकारी प्रसारमाध्यमांशी बोलताना सांगितले की, “युद्धाला किंमत असते. त्यामुळे सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांकडून शुल्क घेणे स्वाभाविक आहे.”
हा निर्णय जगातील ऊर्जा पुरवठ्यावर मोठा परिणाम करू शकतो, कारण ही सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेलवाहतुकीच्या मार्गांपैकी एक आहे.
होर्मुझ सामुद्रधुनी इतकी महत्त्वाची का?
मध्यपूर्वेतील पर्शियन आखाताला उर्वरित जगाशी जोडणारी होर्मुझ सामुद्रधुनी जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत रणनीतिक मानली जाते.
- जगातील सुमारे 20% कच्चे तेल याच मार्गाने जगभर पाठवले जाते.
- अनेक तेल टँकर आणि LNG जहाजे दररोज या मार्गाने प्रवास करतात.
- या मार्गात अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक तेल बाजारात मोठी उलथापालथ होऊ शकते.
युद्ध आणि सुरक्षा धोक्यांमुळे या मार्गावरील जहाजांची संख्या आधीच मोठ्या प्रमाणावर कमी झाली आहे.
इराणचा दावा: “हा आमच्या शक्तीचा पुरावा”
इराणच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, जहाजांकडून शुल्क घेणे हा त्यांच्या सार्वभौम नियंत्रणाचा भाग आहे.
त्यांच्या मते,
- युद्धाच्या परिस्थितीत सुरक्षा पुरवणे महागडे असते
- त्यामुळे जहाजांकडून ट्रान्झिट शुल्क घेणे योग्य आहे
इराणचे म्हणणे आहे की ही पद्धत अनेक दशकांनंतर प्रथमच लागू करण्यात आली आहे.
ट्रम्प यांटी कठोर धमकी
या निर्णयापूर्वी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी इराणला कठोर इशारा दिला होता.
त्यांनी सांगितले होते की:
- जर होर्मुझ सामुद्रधुनी 48 तासांत पुन्हा पूर्णपणे खुली केली नाही,
- तर अमेरिका इराणच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर हल्ला करू शकते.
ट्रम्प यांनी स्पष्ट शब्दांत म्हटले होते की, आवश्यक असल्यास इराणच्या मोठ्या वीज प्रकल्पांवर हल्ले केले जाऊ शकतात.
इराणच्या राष्ट्रपतींचे प्रत्युत्तर
इराणचे राष्ट्रपती Masoud Pezeshkian यांनी या धमकीला कडक उत्तर दिले.
त्यांनी सोशल मीडियावर लिहिले की:
- होर्मुझ सामुद्रधुनी सर्व देशांसाठी खुली आहे,
- पण इराणच्या शत्रूंसाठी नाही.
- कोणत्याही धमकीला इराण ठामपणे सामोरे जाईल.
जहाजांची वाहतूक जवळपास थांबली
युद्ध आणि सुरक्षेच्या धोक्यांमुळे या मार्गावरील जहाजांची संख्या मोठ्या प्रमाणावर घटली आहे.
- अनेक आंतरराष्ट्रीय शिपिंग कंपन्यांनी जहाजे पाठवणे थांबवले
- शेकडो जहाजे सामुद्रधुनीबाहेर थांबली आहेत
- जागतिक तेल बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे
काही अहवालांनुसार, जहाजांची संख्या सामान्यपेक्षा 90% पेक्षा जास्त कमी झाली आहे.
जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा धक्का बसू शकतो
विशेषज्ञांच्या मते, जर ही परिस्थिती दीर्घकाळ टिकली तर त्याचे परिणाम पुढीलप्रमाणे होऊ शकतात:
- आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ
- ऊर्जा संकट आणि महागाई
- जागतिक व्यापारात अडथळे
- आशिया आणि युरोपमध्ये इंधन पुरवठ्यावर परिणाम
यामुळे अनेक देश पर्यायी मार्ग शोधण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
‘वाचा मराठी’चे व्हॉट्सॲप चॅनेल येथे फॉलो करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा
वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-3 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-2 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा