Online Payment Rules India 2026 : भारतामध्ये डिजिटल पेमेंटचा वापर झपाट्याने वाढत आहे. UPI, मोबाइल बँकिंग आणि कार्ड पेमेंट यामुळे आज छोट्या-मोठ्या व्यवहारांमध्ये ऑनलाइन व्यवहार सर्वसामान्य झाले आहेत. पण गेल्या काही दिवसांपासून सोशल मीडियावर एक संदेश मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होत आहे.
या संदेशामध्ये दावा करण्यात आला आहे की 1 एप्रिल 2026 पासून भारतातील ऑनलाइन पेमेंट नियमांमध्ये मोठे बदल होणार आहेत. यात OTP प्रणाली बदलणे, बायोमेट्रिक पडताळणी, स्क्रीनशॉट बंदी यांसारख्या अनेक गोष्टींचा उल्लेख केला जात आहे.
मात्र या सर्व दाव्यांमध्ये कितपत तथ्य आहे? आणि खरोखरच नवे नियम लागू होणार आहेत का? चला सविस्तर जाणून घेऊ.
डिजिटल पेमेंट नियमांबद्दल व्हायरल होत असलेले दावे
सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या संदेशांनुसार, भारतामध्ये ऑनलाइन व्यवहारांसाठी सुरक्षा नियम पूर्णपणे बदलणार आहेत.
या संदेशांमध्ये खालील बदलांचा उल्लेख करण्यात आला आहे:
- नवीन प्रकारची OTP पडताळणी प्रणाली
- प्रत्येक व्यवहारासाठी डायनॅमिक टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन
- बँकिंग अॅपमध्ये स्क्रीनशॉट आणि स्क्रीन रेकॉर्डिंगवर बंदी
- मोठ्या व्यवहारांसाठी आधार-आधारित बायोमेट्रिक पडताळणी
- रात्रीच्या व्यवहारांसाठी विशेष लॉक किंवा अलर्ट
- Behavioural biometrics म्हणजेच टायपिंग पॅटर्नवर आधारित पडताळणी
हे सर्व बदल 1 एप्रिल 2026 पासून देशभर लागू होतील असा दावा अनेक पोस्टमध्ये करण्यात आला आहे.
RBI किंवा NPCI कडून अधिकृत घोषणा आहे का?
या सर्व दाव्यांबाबत सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे अधिकृत घोषणा.
सध्या उपलब्ध माहितीनुसार, Reserve Bank of India किंवा National Payments Corporation of India यांनी अशा सर्वसमावेशक बदलांबाबत कोणतीही अधिकृत घोषणा केलेली नाही.
याचा अर्थ असा की सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या सर्व नियमांना अधिकृत मानणे योग्य नाही. काही सुरक्षा तंत्रज्ञान बँका वापरत असल्या तरी ते सर्व बँकांसाठी अनिवार्य नियम नाहीत.
डायनॅमिक टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन म्हणजे काय?
व्हायरल मेसेजमध्ये “Dynamic Two-Factor Authentication” बद्दलही चर्चा आहे.
या प्रणालीमध्ये व्यवहार करताना फक्त OTP नव्हे तर लोकेशन, वापराचा पॅटर्न आणि डिव्हाइस माहिती यांचा वापर करून व्यवहाराची पडताळणी केली जाते.
खरं म्हणजे काही बँका फ्रॉड डिटेक्शन सिस्टीम म्हणून अशा तंत्रज्ञानाचा वापर आधीपासूनच करत आहेत. पण देशभर एकाच नियमाने ही प्रणाली लागू केली जाईल अशी कोणतीही अधिकृत घोषणा नाही.
हेही वाचा – मुंबई महापालिकेच्या इतिहासात पहिल्यांदाच महिला कमिशनर! कोण आहेत अश्विनी भिडे?
बँकिंग अॅपमध्ये स्क्रीनशॉटवर बंदी येणार?
काही संदेशांमध्ये असा दावा केला जात आहे की बँकिंग अॅप्समध्ये स्क्रीनशॉट आणि स्क्रीन रेकॉर्डिंग पूर्णपणे बंद करण्यात येईल.
खरं म्हणजे काही बँका सुरक्षेच्या दृष्टीने हा पर्याय वापरतात. त्यामुळे OTP किंवा संवेदनशील माहिती स्क्रीनशॉटद्वारे सेव्ह होण्यापासून संरक्षण मिळते.
मात्र ही सर्व अॅप्ससाठी अनिवार्य पॉलिसी नाही.
OTP प्रणाली बदलणार का?
व्हायरल मेसेजमध्ये SMS OTP पूर्णपणे बंद होईल आणि फक्त अॅप-आधारित पडताळणी राहील असा दावा केला जात आहे.
परंतु सध्याच्या परिस्थितीत SMS OTP अजूनही भारतातील सर्वात जास्त वापरली जाणारी सुरक्षा प्रणाली आहे.
अनेक बँका अॅप-आधारित ऑथेंटिकेशन वाढवत आहेत, पण SMS OTP पूर्णपणे बंद करण्याबाबत कोणताही अधिकृत निर्णय जाहीर झालेला नाही.
रात्रीच्या व्यवहारांवर लॉक किंवा अलर्ट
काही बँकिंग अॅप्समध्ये Night Transaction Lock किंवा मालवेअर अलर्ट सारखे पर्याय उपलब्ध असतात.
यामुळे वापरकर्ते स्वतःच ठराविक वेळेत व्यवहार बंद करू शकतात किंवा संशयास्पद व्यवहारांबद्दल अलर्ट मिळवू शकतात.
पण हा वापरकर्त्यांच्या सुरक्षेसाठी असलेला पर्याय आहे, सर्व बँकांसाठी अनिवार्य नियम नाही.
Behavioural Biometrics म्हणजे काय?
काही तंत्रज्ञान कंपन्या आणि बँका Behavioural Biometrics वापरण्याचा प्रयोग करत आहेत.
यामध्ये वापरकर्त्याचा:
- टायपिंग पॅटर्न
- मोबाईल वापरण्याची शैली
- टच स्क्रीन हालचाल
यांचा अभ्यास करून संशयास्पद व्यवहार ओळखले जातात.
मात्र हे तंत्रज्ञान अजून सर्वत्र लागू झालेले नाही.
मोठ्या व्यवहारांसाठी आधार-बायोमेट्रिक पडताळणी
काही पोस्टमध्ये दावा केला जातो की मोठ्या व्यवहारांसाठी आधार-आधारित फिंगरप्रिंट किंवा फेस स्कॅन अनिवार्य होईल.
प्रत्यक्षात काही पेमेंट प्लॅटफॉर्म्स मोठ्या व्यवहारांसाठी अतिरिक्त पडताळणी वापरतात. पण देशभर सर्व व्यवहारांसाठी आधार बायोमेट्रिक अनिवार्य करण्याचा नियम जाहीर झालेला नाही.
ऑनलाइन पेमेंट वापरणाऱ्यांनी काय करावे?
तज्ञांच्या मते, डिजिटल पेमेंट वापरताना खालील गोष्टी लक्षात ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे:
संशयास्पद लिंक किंवा अॅप्सपासून दूर राहा
सोशल मीडियावरील प्रत्येक व्हायरल मेसेजवर विश्वास ठेवू नका
फक्त अधिकृत बँक किंवा सरकारी संस्थांच्या घोषणांवर विश्वास ठेवा
OTP, PIN किंवा पासवर्ड कोणालाही सांगू नका
फक्त अधिकृत बँकिंग अॅप्सच वापरा
‘वाचा मराठी’चे व्हॉट्सॲप चॅनेल येथे फॉलो करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा
वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-3 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-2 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा