भारतातील कर्जव्यवस्थेत मोठा आणि ऐतिहासिक बदल करत रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने एप्रिल 2026 पासून चांदीच्या दागिन्यांवर कर्ज (Silver Jewellery Loan) देण्यास परवानगी दिली आहे. आतापर्यंत केवळ सोन्यावर आधारित कर्ज लोकप्रिय असताना, या निर्णयामुळे आता लाखो भारतीयांना—विशेषतः ग्रामीण आणि निमशहरी भागातील नागरिकांना नवीन आर्थिक संधी उपलब्ध होणार आहेत.
ही नवी नियमावली 1 एप्रिल 2026 पासून लागू होणार असून, बँका, NBFC, सहकारी बँका आणि हाउसिंग फायनान्स कंपन्यांना एकसमान नियमांतर्गत चांदीवर कर्ज देण्याची मुभा मिळणार आहे.
RBI च्या नव्या नियमांची ठळक वैशिष्ट्ये
RBI ने जाहीर केलेल्या मानकीकृत (Standardised) फ्रेमवर्कनुसार,
- ग्राहकांना चांदीचे दागिने, अलंकार किंवा चांदीची नाणी गहाण ठेवून कर्ज घेता येईल
- हे कर्ज प्रामुख्याने अल्पकालीन आर्थिक गरजांसाठी उपलब्ध असेल
- ग्रामीण, निमशहरी आणि कमी उत्पन्न गटाला औपचारिक कर्जव्यवस्थेत आणणे हा मुख्य उद्देश आहे
मात्र, चांदीचा कच्चा साठा (Silver Bullion) गहाण ठेवून कर्ज घेण्यास परवानगी दिलेली नाही. यामागचा उद्देश सट्टेबाजी आणि गुंतवणूक-आधारित गैरवापर रोखणे हा आहे.
आर्थिक समावेशनावर RBI चा भर
ग्रामीण भारतात चांदीला केवळ दागिन्यांचेच नव्हे तर बचतीचे साधन म्हणूनही महत्त्व आहे. लग्न, सण, धार्मिक विधी किंवा भविष्यातील गरजांसाठी चांदी साठवली जाते. मात्र आतापर्यंत या संपत्तीचा उपयोग औपचारिक कर्जासाठी होत नव्हता.
RBI च्या या निर्णयामुळे—
- लहान व्यापारी, शेतकरी, मजूर आणि गृहिणी यांना थेट फायदा
- सावकारांवर अवलंबित्व कमी होण्याची शक्यता
- पारदर्शक आणि सुरक्षित कर्जव्यवहाराला चालना
हेही वाचा – बांगलादेशात हिंसाचाराचा कळस! BNP नेत्याचे घर पेटवले, 7 वर्षांची चिमुरडी आगीत होरपळून मृत
सोन्याच्या कर्जापेक्षा चांदीचे कर्ज कसे वेगळे?
चांदीवर आधारित कर्ज आणि सोन्यावर आधारित कर्ज यात काही महत्त्वाचे फरक आहेत:
| घटक | सोन्याचे कर्ज | चांदीचे कर्ज |
|---|---|---|
| किंमत स्थिरता | जास्त | तुलनेने कमी |
| Liquidity | जास्त | कमी |
| Loan-to-Value (LTV) | जास्त | कमी |
| व्याजदर | तुलनेने कमी | थोडा जास्त |
चांदीच्या किंमती अधिक चढउतार करणाऱ्या असल्याने बँका कमी रक्कम आणि थोडा जास्त व्याजदर आकारू शकतात. तरीही, ज्यांच्याकडे सोनं नाही पण चांदी आहे, त्यांच्यासाठी हे कर्ज मोठा आधार ठरणार आहे.
कर्जदार आणि बँकांसाठी काय फायदा?
या निर्णयामुळे—
- कोट्यवधी Unbanked आणि Underbanked नागरिकांना कर्जाचा नवा मार्ग
- बँकांसाठी तारण-आधारित सुरक्षित कर्ज
- डिफॉल्टचा धोका तुलनेने कमी
- ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला गती
निष्कर्ष
चांदीच्या दागिन्यांवर कर्ज देण्याचा निर्णय हा RBI चा आर्थिक समावेशनाच्या दिशेने आणखी एक मजबूत टप्पा आहे. सोन्यापुरते मर्यादित न राहता आता चांदीलाही औपचारिक कर्जव्यवस्थेत स्थान दिले गेले आहे. योग्य नियम, पारदर्शकता आणि नियंत्रणामुळे हा निर्णय कर्जदार आणि कर्जदाते—दोघांसाठीही फायदेशीर ठरणार आहे.
‘वाचा मराठी’चे व्हॉट्सॲप चॅनेल येथे फॉलो करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा
वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-3 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-2 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा