Living Will Mumbai : देशात इच्छामृत्यूचा (Passive Euthanasia) विषय पुन्हा एकदा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे. इच्छामृत्यू मिळालेल्या देशातील पहिल्या व्यक्ती Harish Rana यांच्या निधनानंतर मुंबईतही या विषयावर नागरिकांमध्ये जागरूकता वाढल्याचे दिसून येत आहे.
ताज्या अहवालानुसार, मुंबईतील तब्बल 85 नागरिकांनी ‘लिव्हिंग विल’ (Living Will) भरून ठेवली आहे. या नागरिकांनी स्पष्टपणे नमूद केले आहे की भविष्यात जर त्यांना गंभीर आजार झाला किंवा एखाद्या दुर्घटनेमुळे ते कोमामध्ये गेले आणि उपचाराची कोणतीही शक्यता उरली नाही, तर त्यांना पॅसिव्ह इच्छामृत्यू देण्याची परवानगी द्यावी.
‘लिव्हिंग विल’ म्हणजे नेमकं काय?
‘लिव्हिंग विल’ ही एक कायदेशीर कागदपत्र प्रक्रिया आहे. यात एखादी व्यक्ती पूर्ण शुद्धीत आणि समजूतदार अवस्थेत असताना भविष्यातील वैद्यकीय निर्णयांबाबत आपली इच्छा नोंदवते.
याचा अर्थ असा की जर एखादी व्यक्ती गंभीर आजारामुळे किंवा अपघातामुळे निर्णय घेण्याच्या स्थितीत राहिली नाही, तर डॉक्टर आणि कुटुंबीयांनी त्या व्यक्तीच्या ‘लिव्हिंग विल’नुसार उपचार किंवा इच्छामृत्यूबाबत निर्णय घ्यावा.
हा निर्णय व्यक्ती आधीच स्वतःच्या इच्छेने लिहून ठेवते.
सुप्रीम कोर्टाच्या निर्णयानंतर प्रक्रिया स्पष्ट
Supreme Court of India ने 24 जानेवारी 2023 रोजी दिलेल्या ऐतिहासिक निर्णयात ‘अॅडव्हान्स्ड मेडिकल डायरेक्टिव्ह’ (Advanced Medical Directives – AMDs) लागू करण्याचे निर्देश दिले.
या निर्णयानुसार नागरिकांना ‘लिव्हिंग विल’ तयार करण्याचा आणि ती स्थानिक सरकारी कार्यालयात जमा करण्याचा अधिकार देण्यात आला.
यामुळे गंभीर आजारामुळे आयुष्य कृत्रिमरीत्या वाढवण्याऐवजी व्यक्तीला सन्मानाने मृत्यू स्वीकारण्याचा पर्याय उपलब्ध झाला आहे.
मुंबईत ‘लिव्हिंग विल’ची प्रक्रिया कशी चालते?
मुंबईत या प्रक्रियेचे व्यवस्थापन Brihanmumbai Municipal Corporation (BMC) कडे आहे.
सुप्रीम कोर्टाच्या निर्णयानंतर BMC ने आपल्या 24 वार्डांमध्ये मेडिकल ऑफिसर ऑफ हेल्थ (MOH) यांच्यावर ‘लिव्हिंग विल’ची जबाबदारी सोपवली आहे.
या प्रक्रियेत खालील टप्पे असतात:
- व्यक्तीने ‘लिव्हिंग विल’चा अर्ज तयार करणे
- त्या अर्जाला नोटरीकडून प्रमाणित (Notarized) करून घेणे
- संबंधित वार्ड कार्यालयात तो अर्ज जमा करणे
- BMC कडून त्याची नोंद व व्यवस्थापन
सध्या BMC ला एकूण 85 अर्ज प्राप्त झाले आहेत.
डॉक्टरांनीही भरली ‘लिव्हिंग विल’
माहितीनुसार प्रसिद्ध स्त्रीरोगतज्ज्ञ Nikhil Datar हे ‘लिव्हिंग विल’ अधिकृतपणे नोटराइज करणारे पहिले व्यक्ती ठरले आहेत.
त्यांच्या या निर्णयामुळे वैद्यकीय क्षेत्रातही या विषयावर गंभीर चर्चा सुरू झाली आहे.
BMC कडून विशेष व्यवस्था
BMC च्या पब्लिक हेल्थ कमिटीचे अध्यक्ष Harish Bhandirge यांनी सांगितले की:
- ‘लिव्हिंग विल’ अर्ज सुरक्षित ठेवण्यासाठी विशेष कस्टोडियन नियुक्त करण्यात आला आहे.
- नागरिकांनी दिलेले अर्ज सुरक्षितरीत्या संग्रहित व व्यवस्थापित केले जात आहेत.
लवकरच ऑनलाइन पोर्टल
सध्या महाराष्ट्र सरकार या प्रक्रियेला अधिक सुलभ करण्यासाठी ऑनलाइन पोर्टल किंवा मोबाइल अॅप तयार करण्यावर काम करत आहे.
या पोर्टलच्या माध्यमातून नागरिकांना भविष्यात घरबसल्या ‘लिव्हिंग विल’ नोंदवण्याची सुविधा मिळू शकते.
इच्छामृत्यूचा नैतिक आणि सामाजिक प्रश्न
इच्छामृत्यू हा केवळ कायदेशीर नाही तर नैतिक, सामाजिक आणि वैद्यकीय दृष्टिकोनातूनही अतिशय संवेदनशील विषय आहे.
समर्थकांचे मत आहे की:
- असह्य वेदना आणि असाध्य आजारांपासून मुक्ती मिळावी
- व्यक्तीला सन्मानाने मृत्यू निवडण्याचा अधिकार असावा
तर विरोधकांचे मत आहे की:
- जीवन वाचवणे हे वैद्यकीय क्षेत्राचे प्राथमिक कर्तव्य आहे
- इच्छामृत्यूचा गैरवापर होऊ शकतो
मात्र ‘लिव्हिंग विल’मुळे व्यक्तीची स्वतःची इच्छा आधीच स्पष्ट असल्याने निर्णय प्रक्रिया अधिक पारदर्शक होते.
‘वाचा मराठी’चे व्हॉट्सॲप चॅनेल येथे फॉलो करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा
वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-3 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-2 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा