Male Fertility Crisis : जागतिक स्तरावर पुरुष वंध्यत्व ही गंभीर आणि वाढती आरोग्य समस्या बनत आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार प्रजननक्षम वयोगटातील प्रत्येक सहा व्यक्तींमधील एकाला वंध्यत्वाचा सामना करावा लागतो. या प्रकरणांमध्ये पुरुष घटकांचा लक्षणीय वाटा असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. भारतातही तरुण आणि मध्यमवयीन पुरुषांमध्ये प्रजननाशी संबंधित तक्रारी वाढताना दिसत आहेत.

वैद्यकीय अभ्यासानुसार केवळ पुरुष वंध्यत्व हे सुमारे 20 टक्के प्रकरणांसाठी जबाबदार असते. स्त्री घटकांसोबत विचार केल्यास एकूण वंध्यत्वाच्या जवळपास 50 टक्के प्रकरणांमध्ये पुरुषांचा सहभाग आढळतो.

पुरुष वंध्यत्वाची प्रमुख कारणे

शुक्राणूंची कमी संख्या
शुक्राणूंची निकृष्ट गुणवत्ता
संप्रेरकांचे असंतुलन
प्रजनन प्रणालीतील अडथळे

परंतु तज्ज्ञांच्या मते केवळ जैविक कारणेच नव्हे, तर सामाजिक, मानसिक आणि जीवनशैलीशी संबंधित घटकही पुरुषांच्या प्रजनन क्षमतेवर परिणाम करतात.

उशिरा विवाह आणि पालकत्वाचा परिणाम

अलीकडील काळात, विशेषतः शहरी भागात, विवाह आणि कुटुंब नियोजनाचे वय लक्षणीयरीत्या वाढले आहे. करिअरच्या आकांक्षा, आर्थिक ताण, बदलते सामाजिक निकष आणि जबाबदारीची भीती यामुळे अनेक पुरुष कुटुंब स्थापन करण्यास विलंब करतात.

तज्ज्ञ सांगतात की जबाबदारीची भीती थेट वंध्यत्वास कारणीभूत नसली तरी उशिरा घेतलेले निर्णय आणि त्यासोबत येणारी जीवनशैलीतील सवयी दीर्घकाळात प्रजनन आरोग्यावर विपरीत परिणाम करू शकतात.

“वय आणि जीवनशैली हे पुरुषांच्या प्रजनन क्षमतेवर मोठ्या प्रमाणात प्रभाव टाकतात. 35 वर्षांनंतर शुक्राणूंची गुणवत्ता हळूहळू घटू लागते आणि 40 वर्षांनंतर ती अधिक स्पष्टपणे कमी होते. विवाह आणि पालकत्व उशिरा ठरविल्यास नैसर्गिक प्रजनन कालावधी संकुचित होतो.”

त्या पुढे सांगतात, “वंध्यत्व एखाद्या एकाच कारणामुळे होत नाही. जैविक, मानसिक आणि जीवनशैलीशी संबंधित घटकांचा एकत्रित परिणाम असतो. कामाचा ताण, पालकत्वाचा विलंब आणि अस्वास्थ्यकर सवयी प्रजनन क्षमतेवर अप्रत्यक्षरीत्या परिणाम करतात.”

तणाव आणि आधुनिक जीवनशैलीचे दुष्परिणाम

उच्च ताणतणावाचे जीवन, अपुरी झोप, धूम्रपान, मद्यपान, व्यायामाचा अभाव आणि वजनवाढ या सवयी शुक्राणूंच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करू शकतात. दीर्घकालीन मानसिक तणावामुळे पुरुषांमध्ये अस्वास्थ्यकर सवयी वाढतात आणि त्यामुळे प्रजनन जोखीम वाढू शकते.

काय करावे?

तज्ज्ञ पुढील उपाय सुचवतात:

प्रजनन आरोग्याबाबत लवकर जागरूकता
नियमित वैद्यकीय तपासणी
समुपदेशनाची मदत
संतुलित आहार आणि नियमित व्यायाम
तणाव नियंत्रण तंत्रांचा अवलंब

कुटुंब सुरू करण्याचा विचार करणाऱ्या पुरुषांनी लवकर प्रजनन मूल्यांकन करून योग्य वैद्यकीय मार्गदर्शन घ्यावे. वेळेत केलेली तपासणी आणि जीवनशैलीतील सकारात्मक बदल भावनिक व शारीरिक ताण कमी करण्यात मदत करू शकतात.