India First Musical Road : मुंबईतील सागरी किनाऱ्यालगत असलेल्या धर्मवीर छत्रपती संभाजी महाराज मार्गावर आता एक अनोखा अनुभव चालकांना मिळणार आहे. गाडी ठरावीक वेगात चालवली की कारच्या आत ‘जय हो’ हे ऑस्करविजेते गाणे ऐकू येते, तेही रेडिओ किंवा ध्वनिव्यवस्थेशिवाय!
11 फेब्रुवारी 2026 रोजी भारतातील पहिला ‘संगीतमय रस्ता’ अधिकृतपणे सुरू करण्यात आला. नरिमन पॉईंट ते वरळी या उत्तर दिशेकडील मार्गावर, सागरी बोगद्याबाहेर 500 मीटरचा हा विशेष पट्टा तयार करण्यात आला आहे. वाहनाचा वेग सुमारे 60 ते 80 किमी प्रतितास ठेवला तर टायरमधून निर्माण होणाऱ्या कंपनांमुळे ‘जय हो’ची चाल स्पष्ट ऐकू येते.
कसं काम करतो हा रस्ता?
या रस्त्यावर विशेष प्रकारच्या खाचा (रंबल स्ट्रिप्स) अचूक अंतर आणि खोली लक्षात घेऊन डांबरात कोरल्या आहेत. टायर या खाचांवरून फिरताना घर्षणामुळे वेगवान कंपन निर्माण होतात.
- खाचांमधील अंतर जितके कमी, तितकी कंपनांची वारंवारिता जास्त
- वारंवारिता जास्त असेल तर सूर उंच
- अंतर जास्त असेल तर सूर मंद
अभियंत्यांनी ध्वनिशास्त्राच्या गणिती तत्त्वांचा वापर करून या खाचांची मांडणी केली आहे. गाडी ठरावीक वेगात असताना या कंपनांचा मिलाफ होऊन ओळखू येईल असा सूर तयार होतो. कारचे बंद काच असतानाही वाहनाचे शरीर प्रतिध्वनी पेटीप्रमाणे काम करते आणि आवाज स्पष्ट ऐकू येतो.
जर वाहनाचा वेग कमी असेल तर सूर ताणलेले वाटतात; वेग जास्त असेल तर चाल विस्कळीत होते.
चालकांना सूचना
बोगद्यात 500 मीटर, 100 मीटर आणि 60 मीटर आधी सूचना फलक लावण्यात आले आहेत. हे फलक चालकांना योग्य वेग राखण्याचा सल्ला देतात आणि पुढील संगीतपट्ट्याची माहिती देतात.
जगातील संगीत रस्ते
मुंबईतील हा प्रयोग भारतातील पहिला असला तरी जगात याचा इतिहास जुना आहे.
- 1995 मध्ये डेन्मार्कमध्ये ‘अॅस्फाल्टोफोन’ नावाचा प्रयोग झाला
- 2007 मध्ये जपानमध्ये डांबरात कोरलेल्या खाचांमुळे संगीत निर्माण होऊ शकते हे सिद्ध झाले
- हंगेरी, दक्षिण कोरिया, संयुक्त अरब अमिरात यांसारख्या देशांतही अशा रस्त्यांची निर्मिती झाली आहे
हंगेरीतील मार्ग क्रमांक 67 वर प्रसिद्ध गाण्याची चाल वाजते, तर जपानमधील काही डोंगररस्त्यांवर स्थानिक लोकसंगीत ऐकू येते.
वाहतूक शिस्त आणि कलात्मकता यांचा संगम
संगीतमय रस्त्यांचा उद्देश केवळ आकर्षण निर्माण करणे नाही. चालकांनी ठरावीक वेग राखावा, दीर्घ प्रवासात जागरूक राहावे आणि वाहतूक शिस्त पाळावी, यासाठी हा प्रयोग उपयुक्त ठरतो.
मुंबईतील हा पथदर्शी प्रकल्प शहरी पायाभूत सुविधांमध्ये कला, अभियांत्रिकी आणि सार्वजनिक अनुभव यांचा सुंदर संगम घडवतो.
‘वाचा मराठी’चे व्हॉट्सॲप चॅनेल येथे फॉलो करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा
वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-3 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-2 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा