Last Plate Syndrome : भारतीय संस्कृतीत आईला अन्नपूर्णा मानले जाते. घरातील प्रत्येकाच्या आवडीनिवडी जपणारी, सर्वांना गरम जेवण वाढणारी आई स्वतः मात्र नेहमी शेवटी जेवते. हे चित्र आपल्या सर्वांच्याच परिचयाचे आहे. मात्र, वर्षानुवर्षे चालत आलेली ही परंपरा आता एका गंभीर वैद्यकीय समस्येचे रूप घेत आहे, ज्याला वैद्यकीय भाषेत ‘लास्ट प्लेट सिंड्रोम’ (Last Plate Syndrome) असे संबोधले जात आहे. ही केवळ एक साधी सवय नसून महिलांच्या कुपोषणाचे आणि ढासळत्या प्रकृतीचे मुख्य कारण ठरत असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
काय आहे हा ‘लास्ट प्लेट सिंड्रोम’?
अपोलो क्लिनिकमधील ‘क्लिनिकल न्यूट्रिशन अँड डाएटेटिक्स’ तज्ज्ञ मिसबा बेगम हुसेन मस्थान यांच्या मते, जेव्हा घरातील माता कुटुंबाच्या गरजांना प्राधान्य देऊन स्वतःच्या जेवणाच्या वेळा अनिश्चित ठेवतात किंवा सर्वांचे जेवण झाल्यावर उरले-सुरले अन्न खातात, तेव्हा त्या या सिंड्रोमच्या बळी ठरतात. घरकाम आणि जबाबदाऱ्यांच्या ओझ्याखाली दबलेल्या मातांना स्वतःची भूक मारण्याची इतकी सवय झाली आहे की, कुटुंबियांनाही यात काही वावगे वाटत नाही. मात्र, अन्नाचे तापमान कमी होणे आणि भुकेच्या वेळी न जेवणे यामुळे शरीरातील पोषक तत्त्वांचा समतोल पूर्णपणे बिघडतो.
हेही वाचा – मुख्यमंत्री फडणवीसांचे प्रशासनाला मोठे आदेश; सरकारी खर्चात होणार मोठी कपात!
महिलांच्या आरोग्यावर होणारे घातक परिणाम
तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकाळ उपाशी राहणे आणि अपूर्ण पोषण मिळाल्यामुळे महिलांच्या शरीरात खालील लक्षणे प्रकर्षाने दिसू लागतात:
- अशक्तपणा आणि थकवा: शरीराला ऊर्जा देणाऱ्या घटकांचा अभाव निर्माण होतो.
- डोकेदुखी आणि चिडचिडेपणा: रक्तातील साखरेचे प्रमाण कमी झाल्यामुळे मानसिक आरोग्यावर परिणाम होतो.
- एकाग्रतेचा अभाव: कामात लक्ष न लागणे आणि सतत ग्लानी येणे.
- पोषक तत्त्वांची कमतरता: शरीरात लोह (Iron), व्हिटॅमिन बी१२, कॅल्शियम आणि प्रथिनांची तीव्र कमतरता निर्माण होते.
या सवयीमुळे भविष्यात रक्ताक्षय (Anaemia), लठ्ठपणा, मधुमेह (Diabetes), उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure) आणि हाडे ठिसूळ होणे (Osteoporosis) यांसारखे गंभीर आजार जडण्याची शक्यता कित्येक पटीने वाढते.
आरोग्य सुधारण्यासाठी छोटे पण महत्त्वाचे बदल
आरोग्यदायी जीवनशैलीसाठी कोणत्याही कडक डाएट चार्टची गरज नाही, तर केवळ सवयी बदलणे आवश्यक आहे. मिसबा बेगम यांनी काही सोपे उपाय सुचवले आहेत: १. नियमित वेळा: जेवणाच्या वेळा निश्चित करा आणि त्या पाळा. २. नाश्ता कधीही सोडू नका: सकाळचा नाश्ता हा दिवसाचा सर्वात महत्त्वाचा आहार असावा. ३. हायड्रेशन: दिवसभरात पुरेसे पाणी प्या. ४. पौष्टिक स्नॅक्स: जवळ नेहमी सुका मेवा, फळे किंवा मोड आलेली कडधान्ये ठेवा.
स्वयंपाकघरातील हे पदार्थ ठरतील वरदान: मातांनी आपल्या आहारात डाळी, दही, अंडी, ताजी फळे, ड्राय फ्रूट्स, मोड आलेली कडधान्ये आणि पालेभाज्यांचा समावेश करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
कुटुंबाची जबाबदारी महत्त्वाची
पोषणाची जबाबदारी ही केवळ आईची नसून ती संपूर्ण कुटुंबाची आहे. घरातील मुलांनी आणि पुरुषांनी जेवण वाढण्याच्या किंवा बनवण्याच्या कामात मदत केल्यास आईला स्वतःच्या आरोग्यासाठी वेळ मिळेल. आईने कुटुंबासोबत बसून जेवण केल्यास तिचे मानसिक आरोग्यही सुधारते आणि तिला योग्य पोषण मिळते.
‘वाचा मराठी’चे व्हॉट्सॲप चॅनेल येथे फॉलो करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा
वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-3 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-2 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!