Cockroach Janta Party Abhijeet Dipke : सर्वोच्च न्यायालयाच्या मुख्य न्यायाधीशांनी तरुणांना ‘कॉकरोच’ म्हटलं आणि सोशल मीडियावर एका रात्रीत ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ (CJP) नावाचा पक्ष उभा राहिला. वरवर पाहता ही घटना अत्यंत विनोदी, उपरोधिक आणि उपहासात्मक वाटते. अनेक मुख्य प्रवाहातील माध्यमांनी याला केवळ ‘इंटरनेटवरील एक ट्रेंड’ म्हणून सोडून दिले आहे. परंतु, जेव्हा तुम्ही या पक्षाचे संस्थापक अभिजीत दीपके यांच्या पार्श्वभूमीचा आणि त्यांच्या आजवरच्या कारकिर्दीचा वेध घेता, तेव्हा एक गोष्ट स्पष्ट होते, हा केवळ एक विनोद नाही, तर हा भारतीय राजकारणाला डिजिटल सुरुंग लावणारा एक अत्यंत सूक्ष्म आणि विचारपूर्वक आखलेला ‘मास्टरप्लॅन’ आहे.
अभिजीत दीपके हा कोणी सामान्य नेटकरी किंवा हौशी तरुण नाही. तो बोस्टन युनिव्हर्सिटीमधून पॉलिटिकल कम्युनिकेशन आणि पीआर (PR) ची पदवी घेतलेला एक अत्यंत हुशार ‘पॉलिटिकल स्ट्रॅटेजिस्ट’ आहे, ज्याने अनेक बड्या नेत्यांसाठी पडद्यामागून निवडणुकांचे डावपेच आखले आहेत. मग अशा एका चाणाक्ष रणनीतीकाराने अचानक ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ स्थापन करण्यामागे नेमका काय प्लॅन आखला आहे? या पडद्यामागच्या खऱ्या रणनीतीचा घेतलेला हा शोधपत्रकारी आढावा.
१. ‘अँटी-इस्टॅब्लिशमेंट’ (Anti-Establishment) संतापाला हक्काचा मंच देणे
अभिजीतने ओळखलं आहे की, आजचा भारतीय तरुण (विशेषतः Gen Z आणि Millennials) प्रस्थापित राजकीय पक्षांच्या रोजच्या चिखलफेकीला, पक्षांतराला आणि बेरोजगारीच्या मुद्द्यांना कंटाळला आहे. त्यातच न्यायव्यवस्थेकडून आलेली टिप्पणी म्हणजे या संतापावर तेल ओतण्यासारखं होतं.
अभिजीतचा पहिला प्लॅन हा होता की, तरुणांच्या मनात प्रस्थापित व्यवस्थेबद्दल असलेला हा तीव्र संताप (Frustration) कुठेही विखुरण्याऐवजी, त्याला एकाच छत्राखाली आणणे. ‘कॉकरोच’ या अपमानकारक शब्दालाच त्याने एक ‘ब्रँड’ बनवले, ज्यामुळे तरुणांना हा पक्ष स्वतःचा वाटू लागला. प्रस्थापितांविरोधातील ही भावना एकत्र करून एक मोठी ‘डिजिटल आर्मी’ उभी करणे, हा यामागचा पहिला टप्पा आहे.
२. देशातील सर्वात मोठी ‘डिजिटल व्होट बँक’ तयार करणे
आजवरच्या पारंपारिक राजकारणात जात, धर्म, प्रांत या आधारावर व्होट बँक तयार केल्या जातात. परंतु, अभिजीत दीपकेचा प्लॅन यापेक्षा पूर्णपणे वेगळा आणि डिजिटल आहे. त्याने एका नव्या ‘वर्ग’ (Class) ची निर्मिती केली आहे—“बेरोजगार, आळशी आणि रोज किमान ११ तास ऑनलाईन राहणारा तरुण वर्ग.”
भारतात अशा तरुणांची संख्या कोट्यवधींमध्ये आहे. या तरुणांना जाती-धर्माच्या पलीकडे जाऊन एकत्र आणले, तर ती देशातील सर्वात मोठी आणि निर्णायक ‘डिजिटल व्होट बँक’ बनू शकते. कोणत्याही पैशांशिवाय किंवा रॅलीशिवाय केवळ एका आयपी एड्रेसवर (IP Address) लाखो तरुणांचा गट तयार करणे, ही भविष्यातील राजकारणाची नांदी आहे.
३. ‘डेटा आणि कम्युनिटी’ची अफाट ताकद (Data Power)
एक डिजिटल रणनीतीकार म्हणून अभिजीतला माहीत आहे की, आजच्या युगात ‘डेटा’ (Data) हेच सर्वात मोठे अस्त्र आहे. कॉकरोच जनता पार्टीच्या वेबसाईटवर दररोज हजारो तरुण स्वतःची नोंदणी करत आहेत. या माध्यमातून अभिजीतकडे अशा तरुणांचा डेटा गोळा होत आहे, जे वैचारिकदृष्ट्या जागरूक आहेत, व्यवस्थेवर नाराज आहेत आणि ज्यांची सोशल मीडियावरील पकड मजबूत आहे.
हा डेटा भविष्यात कोणत्याही मोठ्या राजकीय आंदोलनासाठी, विचारसरणीच्या प्रचारासाठी किंवा अगदी मुख्य प्रवाहातील निवडणुकांमध्ये किंगमेकर ठरण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो, हा अभिजीतच्या रणनीतीचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे.
४. जाहीरनाम्यातून प्रस्थापित पक्षांचे ‘दांभिकत्व’ उघड करणे
कॉकरोच जनता पार्टीचा जाहीरनामा जर बारकाईने वाचला, तर लक्षात येईल की त्यात घेतलेले मुद्दे अत्यंत गंभीर आहेत.
- निवृत्तीनंतर न्यायाधीशांना राज्यसभा न देणे
- पक्षांतर करणाऱ्या नेत्यांवर २० वर्षांची बंदी घालणे
- मतदार यादीतून नावे वगळल्यास थेट निवडणूक आयुक्तांवर यूएपीए (UAPA) लावणे
अभिजीतचा मूळ प्लॅन हा आहे: या मागण्यांच्या माध्यमातून देशातील भाजप, काँग्रेस किंवा इतर प्रादेशिक पक्षांना आरसा दाखवणे. सीजेपीचे हे मुद्दे सोशल मीडियावर इतके व्हायरल करणे, जेणेकरून मुख्य प्रवाहातील पक्षांनाही या मुद्द्यांवर आपली भूमिका स्पष्ट करावी लागेल. म्हणजेच, सत्तेत न राहताही सत्तेतील पक्षांच्या अजेंड्यावर नियंत्रण मिळवण्याची ही हुशारी आहे.
५. ‘सॅटायर’ (राजकीय उपरोधाचा) शस्त्र म्हणून वापर
भारतासारख्या देशात थेट राजकीय पक्ष काढून प्रस्थापितांशी लढणे अत्यंत खर्चिक आणि कठीण आहे. केंद्रीय यंत्रणांचा ससेमिरा किंवा कायदेशीर कचाट्यात अडकण्याची भीती असते. परंतु, जेव्हा तुम्ही ‘कॉकरोच’ सारख्या नावाचा वापर करून उपरोधात्मक (Satire) पद्धतीने राजकारण करता, तेव्हा प्रस्थापित व्यवस्था तुमच्यावर थेट कारवाई करू शकत नाही. कारण कायदेशीरदृष्ट्या हा एक ‘विनोद’ किंवा ‘व्यंग’ वाटतो. याच सुरक्षित कवचाचा वापर करून व्यवस्थेवर सर्वात मोठे आणि टोकदार प्रहार करणे, हा अभिजीतचा सर्वात मास्टरस्ट्रोक मानला जात आहे.
भविष्यातील चित्र: हा प्लॅन कुठे नेणार?
अभिजीत दीपकेच्या या संपूर्ण ‘कॉकरोच पॅटर्न’कडे पाहिल्यास स्पष्ट होते की, तो भविष्यातील ‘क्राऊड-सोर्स्ड’ (Crowd-sourced) राजकारणाची चाचणी घेत आहे. जर हा प्रयोग यशस्वी ठरला, तर आगामी काळात हा डिजिटल पक्ष प्रत्यक्ष निवडणुकांमध्ये उमेदवार उभे न करताही, कोणत्याही मतदारसंघात कोणत्या नेत्याला पाडायचे किंवा निवडून आणायचे, हे ठरवू शकेल इतका शक्तिशाली बनू शकतो.
थोडक्यात सांगायचे तर, अभिजीत दीपकेने एका टोमण्यावरून जी ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ उभी केली आहे, ती केवळ वेळ घालवण्याचे साधन नाही. डिजिटल युगात हुकूमशाही आणि प्रस्थापित राजकारणाला कसं शिंगावर घ्यायचं, याचं हे एका ३० वर्षांच्या मराठी मास्टरमाईंडने तयार केलेलं ‘भविष्याचं मॉडेल’ आहे!
‘वाचा मराठी’चे व्हॉट्सॲप चॅनेल येथे फॉलो करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा
वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-3 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-2 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा