World Environment Day 2026 : ज्या भूमीने पाण्याचा भीषण टंचाई काळ अनुभवला, ज्या मातीने कोरड्या दुष्काळाच्या तीव्र झळा सोसल्या, त्याच लातूरच्या छाताडावर आता हिरवेगार नंदनवन फुलवण्याचा विडा काही जिद्दी हातांनी उचलला आहे. ५ जून या जागतिक पर्यावरण दिनाचे औचित्य साधून लातूरमधील ‘एस. ओ. एस. बालग्राम’ (गरुड चौक) येथे तब्बल २००० रोपांच्या महा-वृक्षारोपण मोहिमेचा थरारक आणि तितकाच भावनिक प्रवास सुरू होत आहे. केवळ घोषणाबाजी न करता, मागील २५६० दिवसांपासून म्हणजेच तब्बल सात वर्षांहून अधिक काळ अविरतपणे मातीशी नाते सांगणाऱ्या ‘आमचं ग्रीन लातूर वृक्ष फाऊंडेशन’ने या क्रांतीचे नेतृत्व केले आहे. या मोहिमेत यंदा रोटरी क्लब ऑफ लातूर मिड टाऊन आणि एस. ओ. एस. बालग्राम यांनी एकत्र येत पर्यावरण संवर्धनाचा एक नवा आणि आदर्श वस्तुपाठ देशासमोर ठेवला आहे.
थॅलेसेमियाग्रस्त मुलांच्या चिमुकल्या हातांनी होणार ‘सृष्टीचा’ जन्म
यंदाच्या या महा-वृक्षारोपण सोहळ्याचे सर्वात संवेदनशील आणि भावनिक वैशिष्ट्य म्हणजे, या मोहिमेचा शुभारंभ शहरातील थॅलेसेमिया या गंभीर आजाराशी झुंजणाऱ्या मुलांच्या आणि त्यांच्या पालकांच्या हस्ते केला जाणार आहे. रक्ताच्या कमतरतेशी आणि आयुष्यातील संघर्षाशी दररोज दोन हात करणाऱ्या या मुलांच्या हातून निसर्गाला नवसंजीवनी देणारी झाडे लावली जातील. एका बाजूला आरोग्याचा संघर्ष आणि दुसऱ्या बाजूला सृष्टीच्या निर्मितीचा आनंद, असा अत्यंत भावूक करून टाकणारा हा क्षण असेल. या चिमुकल्यांनी लावलेली झाडे जशी जशी मोठी होतील, तसा तसा लातूरच्या पर्यावरणाचा श्वासही मोकळा होत जाईल, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
सफरचंदापासून वडापर्यंत: बालग्राममध्ये उभे राहणार जैवविविधतेचे ‘घनदाट जंगल’
एस. ओ. एस. बालग्रामच्या परिसरात केवळ शोभेची झाडे न लावता, एक परिपूर्ण परिसंस्था (Ecosystem) निर्माण केली जात आहे. येथे लावण्यात येणाऱ्या २००० झाडांमध्ये फळझाडांचा भरणा अधिक आहे, जेणेकरून भविष्यात येथे येणाऱ्या पक्ष्यांना आणि पाल्यांना त्याचा थेट फायदा होईल.
लावली जाणारी प्रमुख फळझाडे आणि वृक्ष:
- फळझाडे: पेरू, सीताफळ, चिक्कू, अंजीर, फणस, सफरचंद, करवंद आणि आंबा.
- पर्यावरणीय वृक्ष: कडुनिंब, बांबू, करंज, कांचणार, मोहगनी, वड आणि पिंपळ.
लातूरसारख्या उष्ण हवामानाच्या प्रदेशात सफरचंदासारख्या आणि फणसासारख्या झाडांची लागवड करून त्यांचे जतन करणे, हे कृषी आणि पर्यावरण क्षेत्रासाठी एक उत्तम संशोधन आणि आव्हान ठरणार आहे.
‘पाणी अडवा पाणी जिरवा’: पावसाचा प्रत्येक थेंब जमिनीत मुरवणार
केवळ झाडे लावून पर्यावरण वाचत नाही, तर त्यासाठी भूगर्भातील पाण्याची पातळी वाढवणे तितकेच गरजेचे आहे. हे ओळखून या अभियानांतर्गत ‘पाणी अडवा पाणी जिरवा’ या मोहिमेचा दुसरा टप्पा सुरू होत आहे. आगामी पावसाळ्यात पडणारा पाण्याचा प्रत्येक थेंब जमिनीच्या पोटात जावा, यासाठी लातूरमधील प्रत्येक शासकीय कार्यालय आणि ओसाड पडलेल्या जमिनींवर विशेष चारी (Trenches) खोदण्याच्या कामाचा शुभारंभ केला जाणार आहे. ही दूरदृष्टी लातूरला भविष्यातील पाणीटंचाईपासून सुरक्षित ठेवण्यासाठी मैलाचा दगड ठरेल, यात शंका नाही.
७ वर्षांचा अद्भूत प्रवास: स्वतःच्या टँकरने पाणी घालणारे ‘Eco-Warriors’
‘आमचं ग्रीन लातूर वृक्ष फाऊंडेशन’चे कार्य केवळ कागदावर किंवा सोशल मीडियापुरते मर्यादित नाही. मागील २५६० दिवसांपासून या संस्थेचे सदस्य दररोज सकाळी घराबाहेर पडून शहराच्या वेगवेगळ्या भागात स्वच्छता, वृक्षारोपण आणि जनजागृती करत आहेत. गेल्या सात वर्षांत भीषण उन्हाळ्यात जेव्हा झाडे करपून जात होती, तेव्हा या कार्यकर्त्यांनी स्वतःच्या पैशातून टँकर भाड्याने आणून प्रत्येक झाडाला पाणी घातले आणि त्यांना जगवले. आज लातूर शहर ज्या काही भागात हिरवेगार दिसत आहे, त्यामागे या कार्यकर्त्यांचा घाम आणि रक्त सांडले आहे.
जबाबदारी फक्त लागवडीची नाही, तर ‘पालकत्वाची’!
अनेक संस्था येतात, ५ जूनला फोटो काढतात आणि निघून जातात; परंतु ‘आमचं ग्रीन लातूर वृक्ष फाऊंडेशन’ने एक अत्यंत कडक नियमावली स्वतःसाठी तयार केली आहे. एस. ओ. एस. बालग्राम येथे लावण्यात येणाऱ्या २००० रोपांच्या केवळ लागवडीचीच नाही, तर पुढील अनेक वर्षे त्यांच्या संपूर्ण संगोपनाची, खतांची आणि पाणी देण्याची संपूर्ण जबाबदारी फाऊंडेशनच्या सदस्यांनी स्वतःच्या खांद्यावर घेतली आहे.
भविष्यातील परिणाम आणि विश्लेषकांचे मत
पर्यावरण तज्ज्ञांच्या मते, लातूरसारख्या मराठवाड्याच्या मध्यवर्ती भागात अशा प्रकारे मियावाकी धर्तीवर घनदाट जंगले उभारल्यास स्थानिक तापमानात लक्षणीय घट होऊ शकते. तसेच, शासकीय कार्यालयांच्या आवारात चारी खोदल्यामुळे पावसाळ्यात वाहून जाणारे लाखो लिटर पाणी थेट भूगर्भात शोषले जाईल, ज्यामुळे विहिरी आणि कूपनलिकांची पातळी वाढण्यास मदत होईल.
लातूरकरांनी एकत्र येऊन सुरू केलेली ही चळवळ केवळ एका जिल्ह्याची राहिलेली नसून, संपूर्ण महाराष्ट्राने आदर्श घ्यावा असा हा ‘लातूर पॅटर्न’ ठरत आहे. ५ जूनच्या या महा-अभियानात प्रत्येक नागरिकाने सक्रिय सहभाग नोंदवणे, हीच खऱ्या अर्थाने वसुंधरेची सेवा ठरेल.
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा