Praggnanandhaa beats Magnus Carlsen : जागतिक बुद्धिबळ पटावर भारताच्या एका २० वर्षांच्या तरुणाने असा इतिहास रचला आहे, ज्याची गुंज आगामी अनेक दशके ऐकू येत राहील. नॉर्वे चेस २०२६ (Norway Chess 2026) या अत्यंत प्रतिष्ठेच्या स्पर्धेत भारताचा तरुण ग्रँडमास्टर आर. प्रज्ञानंद (R Praggnanandhaa) याने जगातील सर्वात बलाढ्य बुद्धिबळपटू मॅग्नस कार्लसन (Magnus Carlsen) याला दुसऱ्यांदा पराभूत करण्याचा भीमपराक्रम केला आहे. मंगळवारी, २ जून रोजी झालेल्या ८ व्या फेरीच्या सामन्यात प्रज्ञानंदने कार्लसनला त्याच्याच घरच्या मैदानावर मात दिली. या ऐतिहासिक विजयामुळे प्रज्ञानंदने भारताचे दिग्गज बुद्धिबळपटू आणि माजी विश्वविजेते विश्वनाथ आनंद यांच्या १९ वर्षे जुन्या ऐतिहासिक विक्रमाची बरोबरी केली आहे. एकाच स्पर्धेत कार्लसनला दोनदा पराभवाची धूळ चारणारा प्रज्ञानंद हा जागतिक इतिहासातील दुसराच खेळाडू ठरला आहे.
पांढऱ्या मोहोऱ्यानंतर आता काळ्या मोहोऱ्यांनीही साधला अचूक वेध!
या स्पर्धेच्या सुरुवातीच्या फेरीत प्रज्ञानंदने पांढऱ्या मोहोऱ्यांनी (White Pieces) खेळताना कार्लसनच्या बचावात्मक व्यूहरचनेला खिंडार पाडले होते. त्यानंतर काल झालेल्या सामन्यात त्याने काळ्या मोहोऱ्यांनी (Black Pieces) खेळताना कार्लसनवर अत्यंत आक्रमक आणि डावपेचात्मक चढाई केली. बुद्धिबळ विश्वात काळ्या मोहोऱ्यांनी खेळताना विजय मिळवणे अत्यंत कठीण मानले जाते, कारण पहिल्या चालीचा फायदा नेहमी पांढऱ्या मोहोऱ्यांकडे असतो. मात्र, प्रज्ञानंदने कार्लसनच्या प्रत्येक चालीचा अत्यंत सूक्ष्मपणे अभ्यास करत, त्याला स्वतःच्याच जाळ्यात ओढले आणि अखेर कार्लसनला पराभव स्वीकारण्यास भाग पाडले. चालू वर्षामध्ये क्लासिकल बुद्धिबळात (Classical Chess) कार्लसनला दोनदा पराभूत करणारा प्रज्ञानंद हा जगातील एकमेव खेळाडू ठरला आहे.
Magnus walks his king into a forced checkmate and falls to a second classical loss against Praggnanandhaa in this tournament, his fourth loss overall!https://t.co/iPphAhoVcu#NorwayChess pic.twitter.com/EDVwXBhOLm
— chess24 (@chess24com) June 2, 2026
हेही वाचा – जैतापूरनंतर आता देवगड का? हताश आंबा उत्पादक, गरिबीचा गैरफायदा आणि ‘स्वच्छ ऊर्जे’चा भयानक खेळ!
कार्लसनचा ‘चेकमेट’ आणि जेतेपदाची रोमांचक शर्यत
मॅग्नस कार्लसनसाठी यंदाची नॉर्वे चेस स्पर्धा एखाद्या दुःस्वप्नासारखी ठरत आहे. आपल्या जेतेपदाचे रक्षण करण्यासाठी उतरलेल्या कार्लसनला या संपूर्ण स्पर्धेत प्रचंड संघर्ष करावा लागला आहे. त्याने आतापर्यंत तब्बल ४ क्लासिकल सामने गमावले आहेत, ज्यामध्ये दोन मोठे पराभव एकट्या प्रज्ञानंदकडून झाले आहेत. यामुळे कार्लसनचे जेतेपद राखण्याचे स्वप्न आता धोक्यात आले आहे.
दुसरीकडे, या विजयामुळे प्रज्ञानंदच्या ऐतिहासिक जेतेपदाच्या आशा कमालीच्या उंचावल्या आहेत. जर प्रज्ञानंदने ही स्पर्धा जिंकली, तर नॉर्वे चेसचे विजेतेपद पटकावणारा तो पहिलाच भारतीय खेळाडू ठरेल. ८ फेऱ्यांनंतर प्रज्ञानंद १२ गुणांसह गुणतालिकेत तिसऱ्या स्थानावर आहे. अमेरिकेचा ग्रँडमास्टर वेस्ली सो १४ गुणांसह पहिल्या, तर फ्रान्सचा अलिरेझा फिरौझा १३ गुणांसह दुसऱ्या स्थानावर आहे. वेस्ली सो याने जर्मनीच्या व्हिन्सेंट कीमरला अर्मेगेडॉन टाय-ब्रेकमध्ये पराभूत केले, तर फिरौझाने भारताच्या डी. गुकेशला मात देत दुसरे स्थान पटकावले.
ऐतिहासिक संदर्भ: यापूर्वी २००७ मध्ये महान बुद्धिबळपटू विश्वनाथ आनंद यांनी मॅग्नस कार्लसनला एकाच स्पर्धेत दोनदा पराभूत करण्याचा पराक्रम केला होता. त्यानंतर तब्बल १९ वर्षांनी आर. प्रज्ञानंदने या विक्रमाची पुनरावृत्ती केली आहे.
विश्वविजेत्या डी. गुकेशचे आव्हान संपुष्टात
भारतासाठी एकीकडे प्रज्ञानंदने आनंदाची बातमी दिली असली, तरी दुसरीकडे विद्यमान विश्वविजेता डी. गुकेश (D. Gukesh) याच्या चाहत्यांसाठी हा राऊंड निराशाजनक ठरला. २० वर्षांच्या गुकेशला फ्रान्सच्या अलिरेझा फिरौझाविरुद्ध क्लासिकल सामन्यात पराभवाचा सामना करावा लागला. या पराभवासह गुकेशचे नॉर्वे चेस २०२६ चे जेतेपद मिळवण्याचे आव्हान आता पूर्णपणे संपुष्टात आले आहे. गुकेश सध्या ८ गुणांसह गुणतालिकेत सहाव्या स्थानावर फेकला गेला आहे.
आता स्पर्धेत केवळ दोन फेऱ्या शिल्लक आहेत. गुकेशने जर आपले उर्वरित दोन्ही क्लासिकल सामने जिंकले, तरीही तो जास्तीत जास्त १४ गुणांपर्यंत पोहोचू शकतो, जे जेतेपदाच्या शर्यतीत राहण्यासाठी पुरेसे नाही. या स्पर्धेत क्लासिकल फॉरमॅटमधील गुकेशचा हा तिसरा पराभव आहे.
भविष्यातील वाटचाल आणि जागतिक महामुकाबला
गुकेशसाठी हा पराभव जरी धक्कादायक असला, तरी त्याचे मुख्य लक्ष वर्षाच्या शेवटी होणाऱ्या जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेवर (World Chess Championship) केंद्रित आहे. डिसेंबर २०२४ मध्ये डिंग लिरेनला पराभूत करून जागतिक मुकुट परिधान करणाऱ्या गुकेशला यंदा उझबेकिस्तानच्या जावोखिर सिंदारोव्हविरुद्ध (Javokhir Sindarov) आपल्या जेतेपदाचे रक्षण करायचे आहे. या मोठ्या महामुकाबल्यापूर्वी स्वतःला मानसिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या सज्ज करण्यासाठी गुकेश या उच्चस्तरीय स्पर्धांमध्ये आपले कौशल्य आजमावत आहे.
तूर्तास, संपूर्ण क्रीडाविश्वाचे लक्ष आर. प्रज्ञानंदवर खिळले आहे. उर्वरित दोन फेऱ्यांमध्ये प्रज्ञानंद वेस्ली सो आणि अलिरेझा फिरौझा यांना मागे टाकून ऐतिहासिक सुवर्णपदकावर नाव कोरणार का, हे पाहणे कमालीचे ठरणार आहे. प्रज्ञानंदचा हा विजय भारतीय बुद्धिबळाच्या सुवर्णयुगाची नांदी मानला जात आहे.
‘वाचा मराठी’चे व्हॉट्सॲप चॅनेल येथे फॉलो करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा
वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-3 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा!
‘वाचा मराठी’चा व्हॉट्सअप ग्रुप-2 जॉईन करण्यासाठी येथे क्लिक करा